staafkerk van Kaupanger
De houten, op lange staanders ( "staven") rustende en met drakenkoppen versierde kerkgebouwen, die staafkerken worden genoemd, zijn de enige oorspronkelijke bijdrage van Noorwegen aan de Europese kerkarchitectuur. De bouwwijze komt overeen met de bouw van lichte boten en een staafkerk is dus als het ware een omgekeerde boot. De oorsprong hiervan ligt bij de Vikingen. Voor hen waren een schip en het hiernamaals een ondeelbare eenheid. En ook na de bekering tot het Christelijke geloof werd deze gedachten vastgehouden. De scheepsbouwers gingen samen met ambachtslieden kerken bouwen. Met het schip als uitgangspunt. De timmerlieden gebruikte 12 meter lange palen. Het aantal staanders moest groot genoeg zijn om de last van de hoge dakstoel te kunnen dragen. En de staanders moesten op een dusdanige wijze met elkaar verbonden zijn dat de kerk geen weerstand bood tegen de wind maar met de wind meebewoog. Met de knoestentechniek, die overeen komt met de spanten in de scheepsbouw, en de nieuw ontwikkelde dwarskruisen, die al snel de naam van de martelaar Andreas droegen, kreeg men deze problemen onder controle. Moeilijker was het om een conserveringsmethode te vinden die de draagstaanders tegen verrotting konden beschermen. Dit loste men op door de fundering van de kerk van stenen platen te maken. Hier werden dikke balken opgelegd, die precies de vorm van de kerk aangaven. Op deze balken werden de staanders met houten pennen bevestigd. De staanders werden met elkaar verbonden met houten "spijkers". De houten spijkers werden gebruikt om scheurvorming te verkomen. De buitenmuren werden met verticaal aangebrachte planken betimmerd ( staven ) en de dakstoel werd bedekt met harsrijke dakspannen van larikshout. Het hele bouwwerk werd met houtteer geïmpregneerd. Om zeker te zijn van een goede stabiliteit en voor warmte-isolatie zag men zoveel mogelijk af van het aanbrengen van ramen. Kaarsen en harsspaanders zorgde voor de verlichting in de staafkerken. Van de ruim duizend staafkerken die ooit in Noorwegen gebouwd zijn zijn er nog maar dertig over. Veel staafkerken zijn verbrand. Doordat de kerk afbranden maar ook werden kerken afgebroken omdat men brandhout nodig had. In de tijd dat de pest in Noorwegen heerste stierf driekwart van de bevolking. Men had wel iets anders aan het hoofd dan de kerk verzorgen. Met als gevolg dat het hout van de kerken verrotte.
Er zijn verschillende typen staafkerk. De eenvoudigste hebben alleen een schip en een klein koor. De grootste en meest complexe staafkerken, het basiliektype, hebben een verhoogde ruimte in het midden, gedragen door vrijstaande staanders en omgeven door een lage galerij.
houtsnijwerk, staafkerk van Hore en staafkerk van Lomen
De originele versieringen van de staafkerken zijn veelal terug te leiden naar de vikingperioden. Heidense en mythologische versierselen zijn in de staafkerken terug te vinden. Logisch als je je bedenkt dat deze manier van kerk bouwen voornamelijk plaats had aan het eind van het vikingtijdperk. Waarom deze kerken alleen in die periode gebouwd werden is niet bekend, zoals ook niet duidelijk is waarom deze kerken alleen in het zuidelijk deel van Noorwegen werden gebouwd.
Meer over staafkerken vind je via de onderstaande linken. Van vier staafkerken, de staafkerken van Borgund, Lom, Eidsborg, Røldal, Ringebu, Kaupanger en Urnes heb ik een uitgebreide info geschreven. Van enkele andere heb ik al een fotoalbum toegevoegd. Meer info over deze staafkerken zal ik later toevoegen.
staafkerk van Urnes, de oudste staafkerk van Noorwegen
In Noorwegen zijn totaal nog slechts 32 staafkerken over. In de 14e eeuw moeten dit er zo'n 1300 zijn geweest. Talloze kerken zijn afgebroken om de materialen voor andere doeleinde te gebruiken. Maar de meeste waren niet of zo slecht onderhouden dat zij te ondergingen aan verval. Daarom is het onderhoud van de nog bestaande staafkerken van het grootste belang. Om die reden worden er bij veel staafkerken toegangsgelden gevraagd. Deze bijdragen worden gebruikt om het herstel en het onderhoud te betalen. Om het interieur van de staafkerken te beschermen is het fotograferen in de kerk meestal verboden. Veelal wordt er bij de kerk foto´s, folders of ansichtkaarten verkocht waar het interieur op te zien is.